Баасы тууралуу суроо — жылуулук насосу жөнүндө сөз болгондо эң биринчи берилген суроо. Бул түшүнүктүү: кеп майда сатып алуу жөнүндө эмес, үй көп жылдар бою колдоно турган система тууралуу болуп жатат. Ошондуктан бул жерде жабдуунун өз баасын гана эмес, долбоордун жалпы экономикасын да кароо маанилүү.
Бардыгына бирдей туура келе турган бирдиктүү сумма жок. Баа үйдүн аянтына, жылуулук жоготууларына, системанын түрүнө, азыркы жылытуу чечимине жана объект канчалык деңгээлде кайра жасоону талап кылаарына жараша болот. Иш жүзүндө бюджетке насостун өзү гана эмес, монтаж, түтүк жана байланыш түйүндөрү, автоматика, циркуляциялык насостор, буфердик идиш же бойлер, керек болсо электр тармагын жаңылоо, кээде жылытуу системасынын өзүн өзгөртүү да кирет.
Ошондуктан түзмөктүн баасы жөнүндө эмес, конкреттүү үй үчүн даяр чечимдин баасы жөнүндө айткан туурараак. Кыргызстандын рыногундагы ачык сунуштар боюнча жабдуунун баасы бир нече жүз миң сомдон башталышы мүмкүн. Бирок чыныгы смета көп учурда мындан кеңири болот, анткени сырткы блок — жалпы системанын бир гана бөлүгү.
Өзүн актоо мөөнөтү да ар дайым жекече эсептелет. Ал үй азыр эмнеге жылыганына, энергиянын баасына, имарат канчалык жакшы жылууланганына жана жабдуу кандай тандалганына жараша болот. Эгер үй дубал, чатыр жана терезелер аркылуу көп жылуулук жоготсо, эң жакшы жылуулук насосу да үй ээси күткөн үнөмдү бере албайт.
Эң түшүнүктүү сценарий — түз электр жылытуудан өтүү: электр казанынан, конвекторлордон же ТЭНдерден. Бул жерде жылуулук насосу эксплуатациялык чыгымдарды эң байкаларлык азайта алат, анткени ал кадимки электр жылытууга караганда бир нече эсе натыйжалуу иштейт. Мындай учурларда өзүн актоо мөөнөтү бир нече жылдын ичинде эле сезилиши мүмкүн, бирок так мөөнөттү конкреттүү тарифтерге жана үйдүн жүктөмүнө жараша эсептөө керек.
Эгер көмүр менен салыштырсак, кырдаал татаалыраак. Отундун өзү арзаныраак сезилиши мүмкүн, бирок жылытуунун чыныгы баасына жеткирүү, сактоо, жагуу, тазалоо, күл, кир жана адамдын дайыма катышуусу да кирет. Ошондуктан көмүр колдонулган үйлөрдө жылуулук насосун көбүнчө эң тез өзүн актоо үчүн эмес, жашоо сапатын жакшыртуу үчүн тандашат — таза, автоматташкан жана тынч система катары.
Мындай система жаңы же жакшы жаңыланган үйлөрдө өзүн мыкты көрсөтөт: жылуулук изоляциясы жакшы болгон, төмөн температуралуу жылытуу системасы бар жана автоматикасы туура жөндөлгөн үйлөрдө. Дал ушундай шарттарда ыңгайлуулукту да, алдын ала түшүнүктүү төлөмдөрдү да алуу жеңилирээк.
Долбоордун экономикасын көбүнчө эмне бузат? Начар жылуулоо, кубаттуулукту туура эмес тандоо, насос үйдөгү бардык көйгөйлөрдү өзү эле чечип берет деген күтүү жана системаны баштапкы баасы менен гана баалоо. Узак мөөнөттө башкысы башка: эксплуатация канча турат, бул система менен жашоо канчалык ыңгайлуу жана ал жайында муздатуу сыяктуу кошумча милдеттерди канчалык аткарат.
Ошондуктан суроону мындай койгон туура эмес: жылуулук насосу качан өзүн актайт? Андан көрө так суроо мындай болушу керек: жылуулук насосу менин үйүмө туура келеби? Эгер бул суроого эсептөөлөрдөн кийин жооп табылса, долбоордун экономикасы да түшүнүктүү жана чынчыл болот.
Эгер теманы тереңирээк түшүнгүңүз келсе, бардык материалдарды көрүп, подрядчыларды жана адистерди таап, ошондой эле дал сиздин үйгө ылайыктуу жылуулук насосун тандагыңыз келсе, www.cleanchoiсe.kg сайтына өтүңүз.
Макала «Кыргызстанда жашыл экономика жана жеке секторду туруктуу өнүктүрүү» программасынын алкагында даярдалды. Программа GIZ тарабынан ишке ашырылып, BMZ, ЕС жана Швейцариянын Өкмөтү менен биргеликте каржыланат.