Дүйнөлүк банктын жана Улуттук статистика комитетинин маалыматтарын талдап, санариптештирүү Кыргызстанда иштөө форматтарын кантип өзгөртүп жатканын түшүндүрөбүз.
Кыргызстанда 2023-жылдын башына карата 5.21 миллион интернет колдонуучу катталган. Улуттук статистика комитети бул көрсөткүч калктын дээрлик 78 пайызын түзөрүн тастыктады. Бул жөн гана социалдык тармактарды барактаган адамдар эмес. Бул глобалдык эмгек рыногуна түз чыгууга мүмкүнчүлүк алган чоң аудитория.
Биз эл аралык уюмдардын жана министрликтердин ачык маалыматтарын изилдеп чыктык. Азыр жумуш орундары белгилүү бир шаарга же заводго байланбайт. Алыскы аймактардын тургундары чет элдик компанияларда иштөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Бул өзгөрүүлөрдүн артында так экономикалык жана инфраструктуралык себептер турат.
Жогорку технологиялар паркынын таасири
Атайын салык режими таланттарды тартууда жөнөкөй мамлекеттик ураандарга караганда алда канча жакшы иштейт. Кыргызстандын Жогорку технологиялар паркы муну реалдуу сандар менен далилдеди. Парктын 2025-жылдагы отчету резиденттердин экспорттук көлөмү 16.3 миллиард сомго жеткенин көрсөттү. Бул сумма парктын жалпы кирешесинин 95.3 пайызын ээлейт.
Өлкө өзүнүн санариптик продуктуларын чет өлкөгө сатат. Жыл аягына карата паркта 463 компания катталган. Бул фирмалар жергиликтүү адистерди жумушка алып, аларга дүйнөлүк стандарттарга жакын айлык төлөшөт. Сиз Бишкекте отуруп эле чет элдик стартап үчүн иштей аласыз. Чынын айтканда бул карьера куруунун таптакыр жаңы жолу. Мамлекет IT тармагына төмөн салыктарды берди. Компаниялар жетимиш ар кандай өлкөдөн кардарларды өздөрү таап келишти.
Инфраструктура эрежелерди өзгөртөт
Алыстан иштөө үчүн жөн гана каалоо жетишсиз. Ар бир фрилансердин негизги муктаждыгы туруктуу жана арзан интернет болуп саналат. Дүйнөлүк банктын долбоорлору Кыргызстандын жетүүгө кыйын аймактарын интернет менен камсыз кылууга багытталган. Жыйынтыгында дээрлик үч миллион адам тармакка кошулган.
Инфраструктура борбор менен тоолуу аймактардын ортосундагы тоскоолдуктарды талкалайт. Айылда оптикалык була пайда болгондо жергиликтүү жаштар локалдык эмгек рыногуна көз каранды болбой калат. Алар маалыматтарды модерациялоо, тексттерди которуу же техникалык колдоо боюнча буйрутмаларды ала башташат. Крупные игровые студии, криптовалютные биржи и площадки уровня boostwin постоянно ищут людей для таких задач. Алар акчаны үнөмдөө максатында күнүмдүк зериктирме жумуштарды башка өлкөлөргө беришет. Алгоритм сиздин паспортуңузга же жашаган жериңизге карабайт. Ал жөн гана тапшырманын убагында аткарылышын талап кылат.
Фриланстагы жеңил акча иллюзиясы
Алыстан иштөө бул жөн гана кафеде ноутбук менен отуруу деген популярдуу пикир бар. Жарнамалар ар бир адам эки жуманын ичинде талап кылынган адис боло алат деп ишендирет. Биз бул иллюзияны ачык моюнга алышыбыз керек. Глобалдык рынок глобалдык атаандаштыкты билдирет.
Сиз коңшуңуз менен атаандашпайсыз. Сиз фриланс биржаларында Индия, Филиппин жана Нигериядан келген жүз миңдеген адамдар менен келишим үчүн күрөшөсүз. ПРООНдун атайын отчету терең көндүмдөрдүн маанилүүлүгүн түз белгилейт. Бул долбоор үч жыл ичинде 1900 студентти санариптик экономикада старт алуу үчүн базалык көндүмдөргө окуткан.
Англис тилин жана так техникалык көндүмдөрдү билбегендер эң аз төлөнүүчү жумушту гана алышат. Нейротүйүндөр үчүн маалыматтарды белгилөө өтө аз киреше алып келет. Бул кечээки мектеп окуучусу үчүн жакшы старт болушу мүмкүн. Бирок он жылдык келечекти караганда бул өтө начар стратегия. Рыноктун математикасы катаал. Жогорку гонорарлар татаал инженердик же башкаруу милдеттерин чечкендерге гана буюрат.
Алыстан иштөө рыногунун багыты
Глобалдык экономика чыгымдарды оптималдаштырууну улантууда. Чет элдик компаниялар жашоо баасы төмөн өлкөлөрдөн квалификациялуу адистерди издешет. Бул Кыргызстан үчүн идеалдуу мүмкүнчүлүк.
Жергиликтүү IT студиялар буга чейин эле АКШ жана Европадан келген кардарлар менен иштешип жатышат. Программисттин кызматы батыш өлкөлөрүнө караганда бир топ арзанга түшөт. Бул айырмачылык узак мөөнөттүү трендди түзөт.
Рынок дайыма окуп билим алууну талап кылат. Технологиялар ай сайын алмашып турат. Бул нишада туруктуулукка жетүү үчүн муздак цинизм жана жыл сайын кайра окууга даяр болуу керек. Биз чет элдик буйрутмачылар үчүн салык төлөбөй көмүскө зонада иштеген кыргызстандыктардын так санын ачык булактардан тапкан жокпуз. Бул категория так статистика үчүн өтө субъективдүү. Бирок биз бул сегмент кадимки физикалык өндүрүшкө караганда алда канча тез өсүп жатканын так билебиз.
FAQ
Кыргызстанда канча адам интернет колдонот? Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча 2023-жылдын башында тармакты 5.21 миллион адам колдонгон. Интернеттин жайылуу деңгээли калктын 78 пайызына жакындады.
КР Жогорку технологиялар паркы деген эмне? Бул IT компаниялар жана программалык камсыздоо иштеп чыгуучулар үчүн жеңилдетилген салык режими бар атайын аймак. Парктын резиденттери негизинен чет элдик кардарлар менен иштешет.
ПВТ резиденттери кандай киреше табышат? Парктын экспорттук кирешеси 2025-жылы 16.3 миллиард сомдон ашты. Бул көрсөткүч резиденттердин жалпы кирешесинин басымдуу бөлүгүн берет.
Инфраструктуралык долбоорлор эмгек рыногуна кантип таасир этет? Дүйнөлүк банктын долбоорлору өлкөнүн алыскы аймактарына жогорку ылдамдыктагы интернетти алып барат. Туруктуу байланыш жергиликтүү тургундарга үйдөн чыкпай эле эл аралык компаниялардын тапшырмаларын аткарууга шарт түзөт.
Эл аралык фриланста акча табуу оңойбу? Баштоо оңой бирок көп акча табуу өтө кыйын. Глобалдык рынок колоссалдуу атаандаштык менен айырмаланат. Англис тилин жана тар техникалык көндүмдөрдү билбеген жаңы баштагандарга контентти модерациялоо сыяктуу арзан күнүмдүк тапшырмалар гана тиет.
